Lao Động Nữ Có Được Đổi Công Ty Khi Sang Nhật Bản Không?

Xuất khẩu lao động Nhật Bản từ lâu đã là hướng đi đổi đời của hàng vạn lao động Việt Nam, đặc biệt là các lao động nữ. Với sự chăm chỉ, khéo léo và chịu khó, các bạn nữ thường được các chủ doanh nghiệp Nhật Bản đánh giá rất cao trong các ngành nghề như may mặc, chế biến thực phẩm, điện tử, đóng gói công nghiệp hay hộ lý chăm sóc người già. Tuy nhiên, một trong những trăn trở, lo lắng lớn nhất của các bạn gái trước khi lên đường cũng như khi đang làm việc tại xứ sở hoa anh đào là: Lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không?

Câu hỏi này xuất phát từ thực tế có không ít trường hợp lao động nữ sau khi sang Nhật gặp phải những tình huống trớ trêu như: môi trường làm việc không giống như hợp đồng ký kết tại Việt Nam, phát sinh mâu thuẫn nghiêm trọng với chủ sử dụng lao động, công ty tiếp nhận gặp khó khăn tài chính dẫn đến thiếu việc làm, giảm thu nhập, hoặc thậm chí là tình trạng bị bóc lột sức lao động, quấy rối. Để giúp các bạn có cái nhìn thấu đáo, chính xác và cập nhật nhất theo luật pháp hiện hành, Công ty XKLĐ DECO sẽ phân tích toàn diện khía cạnh này dưới góc độ pháp lý và thực tế thị trường.

1. Thực trạng băn khoăn: Vì sao lao động nữ muốn đổi công ty khi sang Nhật?

Trước khi đi sâu vào khía cạnh luật pháp, chúng ta cần nhìn thẳng vào những lý do thực tế khiến câu hỏi lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không luôn trở thành tâm điểm bàn luận trên các diễn đàn xuất khẩu lao động. Đối với lao động nam, việc thích nghi với áp lực công việc nặng nhọc hay môi trường sống xa lạ đôi khi dễ dàng hơn nhờ lợi thế thể chất và tâm lý. Ngược lại, lao động nữ khi bước chân sang một quốc gia xa lạ phải đối mặt với nhiều rào cản tinh tế và nhạy cảm hơn rất nhiều.

Môi trường làm việc thực tế khác xa với cam kết ban đầu

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Nhiều bạn nữ khi ở Việt Nam được tư vấn những đơn hàng "màu hồng" như ngồi máy lạnh lắp ráp linh kiện, làm việc nhẹ nhàng trong nhà xưởng chế biến bánh kẹo. Nhưng khi sang đến nơi, thực tế xưởng làm việc có thể rất ồn, áp lực sản lượng cực kỳ kinh khủng, hoặc tiến độ công việc đòi hỏi phải đứng liên tục 8-10 tiếng mỗi ngày. Sự chênh lệch giữa kỳ vọng và thực tế khiến nhiều bạn rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý, dẫn đến nhu cầu cấp thiết muốn tìm kiếm một công ty tiếp nhận mới phù hợp hơn với năng lực và sức khỏe cá nhân.

Thu nhập không đạt kỳ vọng do thiếu việc làm thêm

Mục đích lớn nhất của người lao động khi đi XKLĐ Nhật Bản là tích lũy kinh tế. Thu nhập của người lao động phụ thuộc rất lớn vào tiền làm thêm giờ (tăng ca). Nếu công ty tiếp nhận hoạt động kinh doanh sa sút, không có việc tăng ca, người lao động chỉ nhận được mức lương cơ bản sau khi trừ các khoản chi phí sinh hoạt, bảo hiểm, thuế thì số tiền gửi về quê nhà sẽ rất ít. Đối với các lao động nữ mang trên mình gánh nặng kinh tế gia đình, việc "chôn chân" tại một công ty không có tăng ca là một sự lãng phí thời gian, từ đó họ buộc phải tìm câu trả lời cho việc lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không để giải thoát cho bản thân.

Vấn đề bất đồng ngôn ngữ và mâu thuẫn nội bộ

Rào cản tiếng Nhật trong những tháng đầu tiên sang xứ người là cực kỳ lớn. Việc không hiểu hết chỉ thị của người quản lý (Saito) dễ dẫn đến những hiểu lầm trong công việc. Nhiều bạn nữ có tính cách nhút nhát, khi bị khiển trách thường có xu hướng chịu đựng, tích tụ áp lực lâu ngày dẫn đến trầm cảm. Bên cạnh đó, môi trường sống tập thể tại các ký túc xá đôi khi cũng xảy ra va chạm, mâu thuẫn giữa các đồng nghiệp đồng hương hoặc với người bản xứ, khiến không gian sống và làm việc trở nên ngột ngạt.

2. Góc độ pháp lý: Lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không?

Để trả lời chính xác câu hỏi lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không, chúng ta phải căn cứ vào khung pháp lý quy định loại hình visa mà người lao động đang nắm giữ. Hiện nay, cục quản lý xuất nhập khẩu Nhật Bản phân chia người lao động nước ngoài theo các chương trình diện lao động phổ thông và lao động tay nghề khác nhau. Dưới đây là câu trả lời chi tiết cho từng trường hợp cụ thể:

Đối với diện Thực tập sinh kỹ năng (Chương trình truyền thống)

Theo bản chất luật pháp của chương trình Thực tập sinh kỹ năng (Ginou Jisshusei) được áp dụng từ trước đến nay, câu trả lời nguyên tắc là: KHÔNG ĐƯỢC TỰ Ý ĐỔI CÔNG TY. Mục đích tối thượng của visa Thực tập sinh là sang Nhật để học tập kỹ thuật, công nghệ tiên tiến của một doanh nghiệp cụ thể (gọi là công ty tiếp nhận) thông qua sự quản lý của Nghiệp đoàn, sau đó đem kiến thức đó về đóng góp cho quê hương. Do đó, về mặt lý thuyết, thực tập sinh gắn liền với công ty đã ký hợp đồng ngoại và không có quyền tự do nhảy việc, chuyển công ty theo nguyện vọng cá nhân giống như lao động bản địa.

Tuy nhiên, Luật pháp Nhật Bản không hề phong kiến hay tước bỏ quyền con người. Trong các trường hợp đặc biệt bất khả kháng (sẽ được nêu chi tiết ở phần sau), Nghiệp đoàn và Nghiệp đoàn quản lý kết hợp với Tổ chức Quản lý Thực tập sinh Kỹ năng (OTIT) bắt buộc phải tiến hành thủ tục chuyển công ty (chuyển xu) cho người lao động để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ.

Bước ngoặt cải cách pháp lý: Hệ thống mới thay thế Thực tập sinh

Một tin vui cực kỳ lớn và là điểm mấu chốt cấu thành câu trả lời cho câu hỏi lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không chính là những sửa đổi luật pháp mang tính lịch sử của Chính phủ Nhật Bản vừa chính thức có hiệu lực. Nhận thấy những bất cập và sự khắt khe của chương trình Thực tập sinh cũ gây ra nhiều hệ lụy (như tình trạng bỏ trốn ra ngoài làm bất hợp pháp), Nhật Bản đã khai tử chương trình cũ và thay thế bằng hệ thống mới với tên gọi nôm na là "Hệ thống đào tạo và phát triển nguồn nhân lực".

Điểm sáng lớn nhất của hệ thống mới này là gì? Đó là CƠ CHẾ CHO PHÉP CHUYỂN VIỆC HỢP PHÁP. Theo quy định mới nhất áp dụng, lao động nước ngoài nói chung và lao động nữ nói riêng sau khi làm việc tại công ty tiếp nhận ban đầu đạt một khoảng thời gian nhất định (thường là từ 1 năm đến 2 năm tùy ngành nghề) và đạt năng lực tiếng Nhật, tác phong làm việc cơ bản, sẽ ĐƯỢC QUYỀN CHỦ ĐỘNG XIN CHUYỂN SANG CÔNG TY KHÁC cùng ngành nghề mà không cần phải chờ đến khi công ty cũ phá sản hay vi phạm pháp luật. Đây là một cuộc cách mạng giúp giải tỏa hoàn toàn áp lực cho lao động nữ.

Đối với diện Lao động Đặc định (Tokutei Ginou)

Nếu bạn sang Nhật theo diện Lao động Đặc định (loại 1 hoặc loại 2) hoặc chuyển từ Thực tập sinh lên Đặc định, câu trả lời cho câu hỏi lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không là hoàn toàn CÓ VÀ RẤT DỄ DÀNG. Visa Đặc định là visa lao động thuần túy. Bạn là một người lao động có tay nghề và có đầy đủ quyền tự do ngôn luận, tự do cư trú và tự do lựa chọn nơi làm việc theo Luật Lao động Nhật Bản. Chỉ cần bạn tuân thủ đúng quy định thông báo nghỉ việc trước (thường là 2 tuần đến 30 ngày tùy hợp đồng) và tìm được công ty mới bảo lãnh visa Tokutei cho bạn, việc chuyển đổi công ty là hoàn toàn hợp pháp.

3. Các trường hợp lao động nữ ĐƯỢC PHÉP chuyển đổi công ty hợp pháp

Quay trở lại với đối tượng chiếm số đông hiện nay là các bạn đang đi theo diện Thực tập sinh hoặc đang trong giai đoạn chuyển giao hệ thống. Dù luật cũ có khắt khe, bạn vẫn hoàn toàn được chuyển công ty (chuyển xu) nếu rơi vào một trong các trường hợp "chính đáng" được cơ quan chức năng Nhật Bản kiểm duyệt dưới đây:

Công ty tiếp nhận bị phá sản, giải thể hoặc thu hẹp quy mô sản xuất

Kinh tế biến động khiến nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Nhật Bản không trụ vững. Khi công ty cũ đóng cửa hoặc tuyên bố phá sản, họ không còn khả năng trả lương và bố trí việc làm cho bạn. Trong tình huống này, lỗi hoàn toàn không thuộc về người lao động. Nghiệp đoàn quản lý của bạn có trách nhiệm bắt buộc phải báo cáo lên OTIT và tìm kiếm một xí nghiệp mới cùng ngành nghề để bạn tiếp tục thời gian hợp đồng còn lại tại Nhật Bản.

Công ty tiếp nhận vi phạm nghiêm trọng Luật Lao động và thỏa thuận hợp đồng

Nhật Bản là quốc gia thượng tôn pháp luật. Nếu công ty tiếp nhận có các hành vi sai trái sau đây, lao động nữ hãy mạnh dạn lên tiếng vì bạn chắc chắn sẽ được hỗ trợ đổi công ty:

• Nợ lương, chậm lương liên tục: Không thanh toán lương đúng hạn theo bảng lương đã ký kết, tự ý khấu trừ các khoản tiền không rõ ràng ngoài luật định.
• Ép buộc làm việc quá giờ trái phép: Bắt lao động làm việc vượt quá số giờ quy định của Luật lao động Nhật Bản (quá 28 giờ/tuần đối với một số diện hoặc quá giờ quy định trong hiệp định nội bộ doanh nghiệp) mà không trả tiền tăng ca xứng đáng.
• Không đảm bảo an toàn lao động: Môi trường làm việc độc hại, thiếu trang thiết bị bảo hộ, máy móc hư hỏng có nguy cơ gây tai nạn cho lao động nữ nhưng không được khắc phục.

Hành vi xâm phạm nhân phẩm, ngược đãi, quấy rối tình dục lao động nữ

Đây là vấn đề vô cùng nhạy cảm nhưng cần được nhìn nhận thẳng thắn để bảo vệ các bạn gái. Lao động nữ khi làm việc tại Nhật Bản nếu gặp phải tình trạng bị chủ xí nghiệp, quản lý hoặc đồng nghiệp nam có hành vi bạo lực thể xác, lăng mạ xúc phạm nhân phẩm bằng lời nói, hoặc có các hành vi quấy rối tình dục (sàm sỡ, gạ gẫm, ép buộc xem văn hóa phẩm đồi trụy...) thì đây là những vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng. Cơ quan chức năng Nhật Bản (Cục xuất nhập khẩu, Cảnh sát, OTIT) sẽ can thiệp ngay lập tức để cách ly bạn khỏi môi trường độc hại đó và tiến hành thủ tục chuyển đổi công ty khẩn cấp cho bạn.

4. Quy trình các bước chuyển đổi công ty tại Nhật Bản dành cho lao động nữ

Khi bạn đã xác định bản thân thuộc diện được phép chuyển việc, quy trình này cần được thực hiện một cách tuần tự, thông minh và hoàn toàn hợp pháp dưới sự hướng dẫn của các cơ quan chuyên trách. Tuyệt đối không được tự ý bỏ trốn ra ngoài, vì hành động đó sẽ biến bạn từ một người bị hại thành một kẻ cư trú bất hợp pháp, đánh mất toàn bộ tương lai. Hãy thực hiện theo các bước chuẩn sau:

Bước 1: Thu thập và lưu trữ minh chứng vi phạm (Nếu có)

Nếu lý do bạn muốn chuyển việc là do công ty chèn ép, quấy rối hay nợ lương, việc đầu tiên là phải có bằng chứng. Hãy lưu lại tất cả các bảng lương (Kyuryo Meisai), ghi âm các cuộc hội thoại bị mắng chửi, chụp ảnh những khu vực làm việc không an toàn hoặc chụp lại tin nhắn quấy rối. Những chứng cứ này là "vũ khí" tối thượng giúp Nghiệp đoàn và OTIT giải quyết hồ sơ chuyển việc cho bạn cực kỳ nhanh chóng.

Bước 2: Liên hệ và thông báo với Nghiệp đoàn quản lý

Nghiệp đoàn (Kumiai) là đơn vị trung gian có trách nhiệm quản lý và bảo vệ thực tập sinh. Bạn cần liên hệ trực tiếp với nhân viên phụ trách người Việt tại Nghiệp đoàn để bày tỏ nguyện vọng và trình bày lý do rõ ràng vì sao muốn đổi công ty. Một nghiệp đoàn có tâm và uy tín sẽ đứng ra làm việc với xí nghiệp tiếp nhận để làm rõ trắng đen và tìm phương án giải quyết tốt nhất cho bạn.

Bước 3: Báo cáo lên Tổ chức OTIT hoặc Cục quản lý lao động địa phương

Trong trường hợp Nghiệp đoàn có dấu hiệu bao che cho xí nghiệp, không chịu giải quyết đơn xin chuyển việc của bạn (vì họ sợ mất mối quan hệ với xí nghiệp), lao động nữ không cần phải sợ hãi. Bạn hãy gọi điện ngay đến đường dây nóng hỗ trợ ngôn ngữ tiếng Việt của Tổ chức OTIT hoặc đến trực tiếp Văn phòng Thanh tra Tiêu chuẩn Lao động Nhật Bản (Roudou Kijunkyoku) tại địa phương nơi bạn sống. Các cơ quan này có quyền lực tối cao, sẵn sàng phạt nặng xí nghiệp và Nghiệp đoàn nếu phát hiện sai phạm, đồng thời đứng ra bảo lãnh chuyển công ty cho bạn.

Bước 4: Phỏng vấn công ty tiếp nhận mới và hoàn tất thủ tục visa

Sau khi hồ sơ chuyển việc được phê duyệt, Nghiệp đoàn hoặc OTIT sẽ giới thiệu bạn với các công ty mới đang có nhu cầu tuyển dụng lao động cùng ngành nghề. Bạn sẽ tham gia một buổi phỏng vấn ngắn. Khi hai bên đồng ý, công ty mới sẽ tiến hành làm thủ tục đăng ký lại thông tin lưu trú với Cục xuất nhập khẩu Nhật Bản. Sau khi nhận được tư cách lưu trú mới, bạn có thể chính thức dọn đến nơi ở mới và bắt đầu công việc mới.

5. Những khó khăn và rủi ro lao động nữ cần lưu ý khi có ý định đổi công ty

Dù việc tìm kiếm câu trả lời cho việc lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không mở ra lối thoát cho nhiều bạn, nhưng con đường này thực tế không hoàn toàn trải đầy hoa hồng. Có rất nhiều cạm bẫy và khó khăn chờ đón nếu các bạn không tỉnh táo và thiếu sự chuẩn bị kỹ càng.

Khoảng thời gian trống không có thu nhập trong lúc chờ chuyển việc

Từ lúc bạn nghỉ việc ở công ty cũ cho đến khi tìm được công ty mới và hoàn tất thủ tục giấy tờ đổi visa thường mất từ 1 đến 3 tháng. Trong thời gian này, bạn không được phép đi làm kiếm tiền (trừ khi có giấy phép đặc biệt từ cục xuất nhập khẩu). Bạn sẽ phải tự chi trả tiền ăn uống, sinh hoạt bằng số tiền tích lũy trước đó. Đây là một áp lực tài chính rất lớn đối với các lao động nữ.

Rủi ro bị các đối tượng môi giới lừa đảo qua mạng xã hội

Đánh vào tâm lý nóng lòng muốn đổi công ty của các bạn nữ, trên các hội nhóm Facebook tại Nhật xuất hiện nhan nhản các lời quảng cáo "Bảo lãnh chuyển xu tự do", "Giới thiệu việc làm Tokutei lương cao, phí rẻ". Nhiều bạn nhẹ dạ cả tin đã chuyển cho các đối tượng môi giới này số tiền từ vài mươi vạn Yên cho đến cả trăm triệu đồng, để rồi sau đó chúng chặn liên lạc, biến mất, bỏ mặc các bạn bơ vơ giữa nước Nhật, thậm chí đẩy bạn vào con đường làm việc bất hợp pháp.

Thay đổi môi trường sống và địa lý đột ngột

Chuyển công ty đồng nghĩa với việc bạn phải chuyển vùng sinh sống, có thể từ một tỉnh ấm áp phía Nam như Fukuoka chuyển thẳng lên vùng băng tuyết lạnh giá phía Bắc như Hokkaido. Việc phải thích nghi lại từ đầu với khí hậu, phương ngữ (tiếng địa phương của Nhật), văn hóa xí nghiệp mới và những người đồng nghiệp mới hoàn toàn là một thử thách không nhỏ đối với tâm sinh lý của lao động nữ.

6. Bí quyết giúp lao động nữ hạn chế tối đa việc phải đổi công ty khi sang Nhật

Người xưa có câu "phòng bệnh hơn chữa bệnh". Việc phải đổi công ty tại Nhật Bản là giải pháp cuối cùng khi không còn lựa chọn nào khác. Để hành trình đi XKLĐ Nhật Bản của bạn diễn ra suôn sẻ, thuận buồm xuôi gió ngay từ đầu, các bạn nữ hãy bỏ túi những bí quyết "vàng" dưới đây ngay từ khi còn ở Việt Nam:

Lựa chọn công ty phái cử (Công ty XKLĐ) thực sự uy tín tại Việt Nam

Đây là yếu tố quyết định đến 80% sự thành bại của bạn. Một công ty XKLĐ uy tín như Công ty Cổ phần Deco Quốc tế (DECO) luôn có quy trình thẩm định đối tác Nhật Bản cực kỳ nghiêm ngặt. DECO chỉ ký kết với những xí nghiệp Nhật Bản có tiềm lực tài chính mạnh, có lịch sử đối xử tốt với lao động Việt Nam và có đơn hàng tăng ca đều đặn. Chúng tôi nói không với các đơn hàng ảo, thông tin sai sự thật, giúp bảo vệ lao động nữ ngay từ khâu chọn đơn.

Tìm hiểu kỹ lưỡng thông tin đơn hàng trước khi bấm nút thi tuyển

Khi được tư vấn đơn hàng, đừng chỉ nhìn vào mức lương tổng. Hãy hỏi rõ cán bộ tuyển dụng các thông tin chi tiết: Công ty nằm ở tỉnh nào? Mức lương thực lĩnh sau khi trừ thuế, bảo hiểm, tiền nhà là bao nhiêu? Xí nghiệp đó hiện tại đã có bao nhiêu lao động Việt Nam đang làm việc? Công việc cụ thể hàng ngày đòi hỏi thể lực ra sao? Việc nắm chắc thông tin giúp bạn có sự chuẩn bị tâm lý tốt nhất, tránh tình trạng vỡ mộng sau khi nhập cảnh.

Tập trung học tiếng Nhật thật tốt trước khi bay

Tiếng Nhật chính là chiếc chìa khóa vạn năng. Khi bạn có năng lực tiếng Nhật tốt (tối thiểu đạt N4, hướng tới N3), bạn sẽ dễ dàng hiểu được hướng dẫn công việc của người Nhật, chủ động trò chuyện chia sẻ tâm tư với quản lý. Người Nhật rất quý những lao động có tinh thần cầu tiến và chịu khó học ngôn ngữ của họ. Khi có mối quan hệ tốt đẹp dựa trên sự thấu hiểu, môi trường làm việc của bạn sẽ trở nên vô cùng nhẹ nhàng và ấm áp, xóa tan hoàn toàn ý định phải tìm kiếm câu trả lời cho việc lao động nữ có được đổi công ty khi sang Nhật Bản không.

7. Vai trò đồng hành của Công ty XKLĐ DECO đối với lao động nữ tại Nhật Bản

Tại Công ty Cổ phần Deco Quốc tế, chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc tiễn bạn ra sân bay là hết trách nhiệm. Ý thức được những khó khăn đặc thù của lao động nữ khi sinh sống tại nước ngoài, DECO đã xây dựng một hệ thống hỗ trợ toàn diện, xuyên suốt hành trình 3 năm, 5 năm của bạn tại Nhật Bản.

DECO có văn phòng đại diện trực thuộc tại Nhật Bản với đội ngũ nhân viên hỗ trợ túc trực 24/7. Bất cứ khi nào lao động nữ gặp trục trặc trong công việc, ốm đau bệnh tật, hay có những tâm tư thầm kín không biết chia sẻ cùng ai, các bạn đều có thể gọi điện trực tiếp cho các anh chị phụ trách của DECO. Chúng tôi sẽ lập tức phối hợp cùng Nghiệp đoàn đến tận xí nghiệp để làm việc, đòi lại quyền lợi chính đáng cho bạn, hoặc hỗ trợ thủ tục chuyển đổi công ty hợp pháp nếu xí nghiệp đó vi phạm cam kết, đảm bảo bạn không bao giờ phải cô đơn nơi xứ người.

8. Lời khuyên chân thành từ chuyên gia dành cho các bạn lao động nữ

Gửi đến tất cả các cô gái kiên cường đang mang trong mình ước mơ thay đổi số phận tại đất nước Mặt trời mọc: Nước Nhật là một môi trường tuyệt vời để rèn luyện, trưởng thành và tích lũy một số vốn làm vốn liếng cho tương lai. Khung pháp lý ngày càng mở rộng, đặc biệt là các quy định cải cách mới trong năm nay đã giúp quyền tự do lựa chọn nơi làm việc của các bạn được bảo vệ tốt hơn bao giờ hết.

Nếu chẳng may rơi vào hoàn cảnh ngặt nghèo tại công ty cũ, hãy nhớ rằng bạn hoàn toàn CÓ QUYỀN ĐỔI CÔNG TY. Nhưng hãy thực hiện quyền lợi đó một cách thông minh, tỉnh táo và tuân thủ tuyệt đối pháp luật. Đừng nghe lời dụ dỗ của các đối tượng xấu để rồi bước chân vào con đường lánh nạn bất hợp pháp. Hãy luôn giữ liên lạc với DECO và các cơ quan chức năng để được bảo vệ toàn diện.

Chúc các bạn luôn chân cứng đá mềm, tràn đầy sức khỏe và gặt hái được những thành công rực rỡ trên con đường xuất khẩu lao động Nhật Bản!