Đơn hàng đi Nhật 1 năm hay 3 năm tốt hơn?

Thị trường xuất khẩu lao động (XKLĐ) Nhật Bản tại Việt Nam chưa bao giờ hạ nhiệt. Khi tìm hiểu về các chương trình thực tập sinh kỹ năng, một trong những câu hỏi phổ biến và cốt lõi nhất mà người lao động đặt ra là: Nên chọn đơn hàng đi Nhật 1 năm hay 3 năm? Việc cân nhắc giữa hai cột mốc thời gian này không đơn thuần là chọn ở lại ngắn hay dài, mà nó quyết định trực tiếp đến ngân sách ban đầu, tổng số tiền tích lũy mang về, điều kiện thi tuyển và định hướng nghề nghiệp tương lai của bạn. Nhằm giúp bạn có một cái nhìn khách quan, khoa học và thực tế nhất, Công ty XKLĐ DECO đã tổng hợp toàn bộ các dữ liệu phân tích mới nhất về chi phí, mức lương, chế độ đãi ngộ cũng như các ưu-nhược điểm của từng loại đơn hàng ngay trong bài viết này.

1. Tổng quan về chương trình đơn hàng đi Nhật 1 năm

Chương trình đơn hàng đi Nhật 1 năm (hay còn gọi là thực tập sinh ngắn hạn) là hình thức phái cử người lao động sang Nhật Bản làm việc trong thời gian đúng 12 tháng. Thông thường, các công việc này mang tính chất mùa vụ, có nhu cầu nhân lực tăng cao đột biến trong một khoảng thời gian nhất định trong năm tại Nhật.

Đặc điểm của đơn hàng ngắn hạn

Do tính chất công việc ngắn hạn, các doanh nghiệp tiếp nhận tại Nhật Bản thường yêu cầu lao động thích nghi rất nhanh. Thời gian đào tạo tại Việt Nam trước khi xuất cảnh có thể được rút ngắn hơn so với đơn hàng dài hạn. Người lao động tham gia chương trình này đa số sẽ làm các công việc liên quan đến nông nghiệp (thu hoạch, đóng gói nông sản theo mùa), chế biến thực phẩm phục vụ các dịp lễ hội, hoặc các công việc giặt là, dọn dẹp khách sạn vào mùa du lịch cao điểm.

Đối tượng phù hợp nhất

Loại đơn hàng này cực kỳ phù hợp với những đối tượng mong muốn đi nước ngoài trong thời gian ngắn để trải nghiệm môi trường quốc tế, tích lũy một khoản vốn nhỏ để về nước kinh doanh, hoặc những người có hoàn cảnh gia đình không thể đi xa quá lâu (ví dụ như phụ nữ có con nhỏ, người cần giải quyết công việc gia đình trong tương lai gần). Ngoài ra, những lao động có kinh tế eo hẹp, không đủ khả năng tài chính để chi trả cho các đơn hàng dài hạn cũng tìm đến giải pháp này như một đòn bẩy tài chính ban đầu.

2. Tổng quan về chương trình đơn hàng đi Nhật 3 năm

Ngược lại với hệ ngắn hạn, đơn hàng đi Nhật 3 năm là chương trình truyền thống và phổ biến nhất, chiếm tới hơn 80% tổng số lượng lao động Việt Nam sang Nhật Bản hàng năm. Đây là lộ trình cơ bản của chương trình Thực tập sinh kỹ năng số 1 và số 2.

Đặc điểm của đơn hàng dài hạn

Khi lựa chọn lộ trình này, người lao động sẽ ký hợp đồng làm việc có thời hạn 3 năm với nghiệp đoàn và xí nghiệp tiếp nhận. Công việc của đơn hàng 3 năm mang tính chất ổn định, bền vững và trải dài ở hầu hết tất cả các ngành nghề từ Cơ khí, Xây dựng, Điện tử, May mặc cho đến Chế biến thủy sản, Điều dưỡng. Người lao động được đào tạo bài bản, nâng cao tay nghề qua từng năm và có cơ hội thăng tiến rõ rệt trong công việc.

Đối tượng phù hợp nhất

Đây là sự lựa chọn lý tưởng cho những bạn trẻ trong độ tuổi từ 18 đến 35, mong muốn tìm kiếm một công việc ổn định dài lâu, tích lũy số vốn lớn (từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng) để thay đổi cuộc sống bản thân và gia đình. Những người có định hướng nghiêm túc với tiếng Nhật, muốn sử dụng ngôn ngữ và kỹ năng học được tại Nhật để phát triển sự nghiệp lâu dài sau khi về nước, hoặc mong muốn chuyển đổi sang visa kỹ năng đặc định (Tokutei) để ở lại Nhật lên đến 5-10 năm cũng bắt buộc phải đi theo lộ trình 3 năm này.

3. So sánh chi phí diện đơn hàng đi Nhật 1 năm và 3 năm

Chi phí xuất cảnh là yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định của người lao động. Khi đặt lên bàn cân so sánh giữa đơn hàng đi Nhật 1 năm hay 3 năm, mức chênh lệch về chi phí là vô cùng rõ rệt.

Thông thường, chi phí của một đơn hàng đi Nhật 1 năm chỉ bằng khoảng 1/3 cho đến 1/2 so với đơn hàng 3 năm. Lý do là bởi các khoản phí dịch vụ, phí quản lý của nghiệp đoàn, tiền vé máy bay khứ hồi (được chia nhỏ cấu trúc) và bảo hiểm được tính dựa trên thời gian lưu trú ngắn hơn. Đối với đơn hàng 1 năm, người lao động chỉ cần chuẩn bị một khoản tiền nhỏ, giảm thiểu áp lực vay vốn ngân hàng hay gánh nặng nợ nần cho gia đình trước khi đi.

Trong khi đó, đơn hàng đi Nhật 3 năm đòi hỏi mức chi phí ban đầu cao hơn vì bao gồm phí dịch vụ cho toàn bộ thời gian 3 năm, chi phí đào tạo tiếng Nhật và kỹ năng chuyên sâu kéo dài từ 4 - 6 tháng tại trung tâm phái cử, cùng nhiều khoản thủ tục pháp lý phức tạp khác. Tuy nhiên, nếu xét về tính kinh tế lâu dài, chi phí chia đều cho từng năm của đơn hàng 3 năm lại rẻ hơn đáng kể so với việc bạn đi đơn hàng 1 năm nhiều lần (điều mà luật pháp cũng hạn chế nếu không đúng lộ trình nâng giai đoạn).

Do đó, nếu bạn có nguồn tài chính hạn hẹp và không muốn chịu áp lực trả nợ lớn, đơn hàng 1 năm là một giải pháp tình thế tốt. Nhưng nếu bạn nhìn vào bức tranh tổng thể và có khả năng huy động vốn, đơn hàng 3 năm mang lại giá trị tối ưu hơn trên mỗi đồng chi phí bỏ ra.

4. So sánh thu nhập và tiền tích lũy thực tế mang về

Thu nhập thực tế là mục tiêu tối thượng của đại đa số người lao động khi đi XKLĐ. Bản chất của việc lựa chọn đơn hàng đi Nhật 1 năm hay 3 năm sẽ tác động trực tiếp đến dòng tiền thu về của bạn.

Về mức lương cơ bản theo giờ, các xí nghiệp Nhật Bản áp dụng bình đẳng dựa theo mức lương vùng tối thiểu của tỉnh thành đó, không phân biệt bạn đi đơn hàng 1 năm hay 3 năm. Tuy nhiên, tổng thu nhập và số tiền tích lũy mang về lại có khoảng cách rất lớn do các yếu tố sau:

• Tăng ca và làm thêm: Đơn hàng 1 năm thường mang tính mùa vụ, thời gian đầu bạn có thể tăng ca rất nhiều để đáp ứng tiến độ công việc của xí nghiệp, nhưng lượng việc có thể giảm dần khi hết mùa. Trong khi đó, đơn hàng 3 năm có tính chất công việc đều đặn, thu nhập từ việc tăng ca ổn định qua các tháng và tăng dần khi bạn đã quen việc, nâng cao năng suất lao động.
• Tiền thưởng và tăng lương: Thực tập sinh đi đơn hàng 3 năm thường được xí nghiệp xét tăng lương cơ bản hàng năm dựa trên thái độ làm việc và tay nghề. Đồng thời, họ cũng nhận được các khoản thưởng định kỳ (thưởng thâm niên, thưởng Tết) giống như lao động bản địa – điều mà thực tập sinh 1 năm hầu như không có hoặc có rất ít.
• Khoản tiền Nenkin (Bảo hiểm hưu trí): Sau khi hoàn thành hợp đồng về nước, người lao động sẽ được hoàn lại tiền bảo hiểm Nenkin. Với đơn hàng 1 năm, số tiền Nenkin nhận lại chỉ dao động khoảng vài chục triệu đồng. Nhưng với đơn hàng 3 năm, số tiền hoàn Nenkin có thể lên tới 60 - 100 triệu đồng tùy mức lương. Đây là một khoản tích lũy "chìm" cực kỳ giá trị.

Kết quả tính toán thực tế cho thấy, sau khi trừ đi toàn bộ chi phí sinh hoạt, ăn ở, thuế tại Nhật, một lao động đi đơn 1 năm có thể tích lũy mang về từ 120 - 200 triệu đồng. Trong khi đó, người đi đơn 3 năm hoàn toàn có thể mang về số vốn từ 500 - 800 triệu đồng (chưa kể tiền tăng ca nhiều có thể lên tới cả tỷ đồng). Rõ ràng, thời gian làm việc dài hơn giúp bạn tối ưu hóa được thu nhập vượt trội.

5. Điều kiện và tiêu chí tuyển dụng của từng loại đơn hàng

Bên cạnh yếu tố tài chính, điều kiện thi tuyển cũng là một rào cản lớn mà người lao động cần lưu ý khi cân nhắc đơn hàng đi Nhật 1 năm hay 3 năm.

Tiêu chí của đơn hàng 1 năm

Do nhu cầu tuyển dụng gấp để kịp thời vụ, các đơn hàng 1 năm thường có tiêu chí tuyển dụng cực kỳ nới lỏng và dễ dàng. Độ tuổi lấy rộng hơn (có thể từ 18 đến 40 tuổi), không quá khắt khe về ngoại hình, chiều cao, cân nặng. Thậm chí, một số đơn hàng chấp nhận cả những lao động có hình xăm nhỏ, cận thị nhẹ hoặc có những vết sẹo mổ mờ. Tỷ lệ chọi khi thi tuyển đơn hàng 1 năm thường thấp, hầu như cứ tham gia thi tuyển là đỗ, thủ tục xuất cảnh vô cùng nhanh chóng.

Tiêu chí của đơn hàng 3 năm

Ngược lại, các xí nghiệp tuyển dụng lao động làm việc trong 3 năm đòi hỏi quy trình khắt khe và khép kín hơn nhiều. Họ tìm kiếm những ứng viên có độ tuổi vàng (từ 19 - 30 tuổi), thể lực tốt, ngoại hình sáng và đặc biệt là có ý thức kỷ luật cao, khả năng học tiếng Nhật tốt để gắn bó lâu dài. Đối với các ngành như Cơ khí, Điện tử, May mặc, xí nghiệp thường ưu tiên ứng viên có kinh nghiệm hoặc tay nghề cơ bản. Quy trình thi tuyển bao gồm nhiều vòng: phỏng vấn trực tiếp, thi thể lực, thi thực hành kỹ năng. Do đó, người lao động cần chuẩn bị tâm lý và sức khỏe thật tốt nếu muốn chinh phục các đơn hàng chất lượng cao thời hạn 3 năm.

6. Cơ hội thăng tiến và định hướng nghề nghiệp sau khi về nước

Một sai lầm phổ biến của lao động Việt Nam là chỉ nhìn vào lợi ích trước mắt mà quên mất kế hoạch dài hạn sau khi kết thúc hợp đồng XKLĐ tại Nhật Bản. Lựa chọn đơn hàng đi Nhật 1 năm hay 3 năm sẽ mở ra những cánh cửa sự nghiệp rất khác nhau khi bạn trở về quê hương.

Lao động đi đơn hàng 1 năm có thời gian tiếp xúc với tiếng Nhật và văn hóa làm việc của người Nhật quá ngắn (chỉ 1 năm). Với khoảng thời gian này, trình độ tiếng Nhật của bạn cao nhất thường chỉ đạt mức N4 hoặc giao tiếp cơ bản. Khi về nước, chứng chỉ thực tập sinh 1 năm không mang lại quá nhiều lợi thế cạnh tranh trên thị trường tuyển dụng. Bạn khó có thể xin vào các công ty Nhật Bản tại Việt Nam với vai trò quản lý hay phiên dịch, mà phần lớn lại quay về làm các công việc phổ thông.

Trong khi đó, 3 năm sống và làm việc tại Nhật là môi trường hoàn hảo để bạn rèn luyện ngôn ngữ. Rất nhiều thực tập sinh của DECO khi về nước đã sở hữu trong tay tấm bằng tiếng Nhật N3, thậm chí là N2. Cùng với tác phong làm việc chuẩn mực, kỷ luật thép học được từ người Nhật, bạn dễ dàng được săn đón vào làm tổ trưởng, quản lý chuyền, phiên dịch viên hoặc kỹ thuật viên tại các khu công nghiệp lớn của Nhật Bản tại Việt Nam như Thăng Long, Quang Minh, VSIP với mức lương hấp dẫn từ 15 - 25 triệu đồng/tháng.

7. Chính sách gia hạn và cơ hội quay lại Nhật Bản làm việc lần 2

Pháp luật và chính sách visa của chính phủ Nhật Bản luôn ưu tiên những lao động có đóng góp dài hạn và có tay nghề cao. Đây là một điểm mấu chốt bạn cần lưu ý khi cân nhắc đơn hàng đi Nhật 1 năm hay 3 năm.

Đối với thực tập sinh đi đơn hàng 1 năm, sau khi kết thúc hợp đồng 12 tháng, bạn bắt buộc phải về nước đúng hạn. Cơ hội để bạn quay trở lại Nhật Bản lần 2 theo diện thực tập sinh là hoàn toàn không thể (vì luật quy định chương trình thực tập sinh kỹ năng số 2 nâng cao chỉ dành cho người hoàn thành chương trình 3 năm). Nếu muốn sang lại Nhật, bạn phải chuyển hướng sang các loại visa khác như du học hoặc diện kỹ năng đặc định nhưng thủ tục và điều kiện sẽ vô cùng phức tạp vì thiếu đi các chứng chỉ chuyển giai đoạn chuẩn.

Ngược lại, nếu bạn hoàn thành tốt chương trình 3 năm (có chứng chỉ chứng nhận hoàn thành thực tập sinh và đỗ kỳ thi tay nghề chuyển giai đoạn), bạn sẽ có cơ hội vàng để gia hạn thêm 2 năm làm việc tại Nhật Bản (chương trình Thực tập sinh số 3). Tuyệt vời hơn nữa, từ năm 2019 trở đi, chính phủ Nhật mở rộng diện visa Kỹ năng đặc định (Tokutei Gino). Người lao động hoàn thành đơn 3 năm có thể chuyển thẳng sang visa Tokutei để làm việc tiếp 5 năm tại Nhật với mức lương tương đương người bản xứ, thậm chí có cơ hội bảo lãnh người thân sang Nhật sinh sống lâu dài. Đây chính là tấm vé thông hành tuyệt vời mà chỉ có đơn hàng 3 năm mới có thể mang lại cho bạn.

8. Lời khuyên từ chuyên gia DECO: Bạn nên chọn đơn hàng nào?

Sau khi đã phân tích tường tận tất cả các phương diện, câu hỏi đơn hàng đi Nhật 1 năm hay 3 năm tốt hơn không còn nằm ở bản chất của đơn hàng, mà nằm ở việc đâu là giải pháp phù hợp nhất với hoàn cảnh thực tế của chính bạn.

Hãy chọn đơn hàng đi Nhật 1 năm nếu: Bạn đã lớn tuổi (trên 30 - 35 tuổi), có hình xăm hoặc sức khỏe không quá lý tưởng để chọi với các đơn hàng khó. Bạn đang cần gấp một số vốn nhỏ trong thời gian ngắn để giải quyết nợ nần ở quê nhà hoặc đầu tư kinh doanh nhỏ. Bạn không muốn rời xa gia đình, con cái quá lâu và không có nhu cầu phát triển sự nghiệp lâu dài với tiếng Nhật.

Hãy chọn đơn hàng đi Nhật 3 năm nếu: Bạn còn trẻ, tràn đầy hoài bão và mong muốn thay đổi hoàn toàn vận mệnh kinh tế của bản thân và gia đình. Bạn muốn có một số vốn lớn tích lũy bền vững sau vài năm bôn ba xứ người. Bạn có tư duy chiến lược, muốn học hỏi tiếng Nhật, nâng cao tay nghề để tạo dựng nền móng vững chắc cho sự nghiệp sau này, hoặc có khát vọng định cư lâu dài tại đất nước mặt trời mọc.

Tại Công ty Cổ phần Deco Quốc tế, chúng tôi luôn thấu hiểu những trăn trở của từng người lao động. Đội ngũ chuyên gia tư vấn giàu kinh nghiệm của DECO luôn sẵn sàng lắng nghe câu chuyện, hoàn cảnh và nguyện vọng của bạn để đưa ra những phân tích định hướng chính xác nhất, giúp bạn lựa chọn được đơn hàng đi Nhật tối ưu và an toàn nhất.